De Historische Kring Midden-Betuwe doet er alles aan om de informatie op deze site correct weer te geven. Mocht U fouten ontdekken dan zijn we U zeer erkentelijk als U ons daar op wijst. Wij zullen, uiteraard na verificatie, graag de omissie herstellen c.q. verwijderen.

Zuivelfrabrieken kwamen en gingen

Op dinsdag 18 september om 20.00 uur zal Jos Lankveld een lezing verzorgen met als titel: “Zuivelfabrieken kwamen en gingen”. De voordracht wordt gehouden in Dorpshuis “de Oude School” in Hemmen. De zuivelbereiding kent een rijke en dynamische geschiedenis. In de tweede helft van de 19e eeuw werd die bereiding verlegd van de boerderij naar fabriekjes. De dagtaak van de boerin werd ‘een speeltje’ van de vergaderboer. Het eerst officieel geregistreerde fabriekje was het kaasfabriekje van Van der Breggen te Waddinxveen in 1871. Het logo van het Campinamerk is dan ook sinds begin dit jaar verrijkt met de toevoeging ‘anno 1871’. Sindsdien heeft Nederland ca. 2000 zuivelfabriekjes gekend. Nu is daar nog ruim 1% van over terwijl in die periode de melkstroom meer dan 10 keer is toegenomen.
Ook in de Betuwe zijn er allerlei zuivelactiviteiten te noteren. De Gelders-Overijselsche Maatschappij van Landbouw (GOMvL) kende een ambulante zuivelschool (1889-1897) met J.J. van Weydom Claterbos als docent. Gedurende de maanden april/mei 1896 werd een cursus verzorgd op de boerderij “de Steeg” van W. van de Westeringh te Heteren voor 26 vrouwelijke leerlingen. Een plan voor een boterfabriekje kwam niet van de grond. Wel waren er in de Over-Betuwe diverse boterfabriekjes o.a. in Angeren, Doornenburg, Elst, Valburg (Mientjes) en Herveld (Buddingh). Veel melk uit de Betuwe werd echter verwerkt in Arnhem, Nijmegen, Wageningen en zelfs Rotterdam. Een bijzondere boerderij met een modelzuivelfabriekje “Huis ter AA” werd gevestigd in het latere Heveadorp met koeien in de uiterwaarden van Heteren en Driel.
In de lezing wordt ingegaan op de zuivelbereiding op de boerderij, de overgang naar zuivelfabriekjes, de fabriekjes in de regio, de opkomst van de CAMIZ fabrieken te Arnhem en ‘de Stichting’ te Buren na de tweede wereldoorlog en de sanering van de zuivelindustrie via Coberco tot het huidige Friesland-Campina. De meeste zuivelfabrieken zijn in deze anderhalve eeuw weer verdwenen. De lezing zal worden vergezeld door een presentatie met veel beeldmateriaal.